Artikel

Zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen: Beoordeling van de PV-implicaties

  • Susanne Becker

  • Srikanth Jata, MBBS

  • Stephen Sun, MD, MPH

Zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen bieden unieke uitdagingen en kansen voor geneesmiddelenbewakingsoperaties. Hun impact strekt zich uit van het melden van bijwerkingen tot geaggregeerde veiligheidsanalyses, interacties met gezondheidssystemen en regelgevend toezicht. Het begrijpen van deze implicaties en de vaak complexe nuances van weesgeneesmiddelen is essentieel voor professionals op het gebied van geneesmiddelenveiligheid die verantwoordelijk zijn voor het veilige gebruik van therapieën die zijn ontworpen voor kleine patiëntenpopulaties.

Definitie van zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) definieert een zeldzame ziekte als een ziekte die minder dan 200.000 mensen in het land treft. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) hanteert een prevalentiedrempel van minder dan 5 op de 10.000 mensen binnen de Europese Unie. 

Om de ontwikkeling van therapieën voor deze onderbehandelde en vaak levensbedreigende aandoeningen aan te moedigen, hebben 92 landen wereldwijd een weesgeneesmiddelenbeleid ingevoerd. 1 De FDA verleent bijvoorbeeld de status van weesgeneesmiddel aan geneesmiddelen die zijn ontwikkeld voor aandoeningen die voldoen aan de definitie van zeldzame ziekten, en biedt stimulansen zoals marktexclusiviteit en belastingverminderingen. Het EMA geeft ook de aanwijzing als weesgeneesmiddel voor geneesmiddelen die gericht zijn op zeldzame aandoeningen, met voordelen zoals protocolhulp en vergoedingsverlagingen. Hoewel alle weesgeneesmiddelen gericht zijn op zeldzame ziekten, hebben niet alle zeldzame ziekten weesgeneesmiddelen beschikbaar.
De omvang van de populatie, de complexiteit en heterogeniteit van zeldzame ziekten, en de vaak schaarse gegevens om veiligheidsrisico's te bepalen, maken het melden van bijwerkingen uitdagender voor professionals op het gebied van geneesmiddelenbewaking (PV). Dit artikel brengt de acht belangrijkste uitdagingen in kaart waarmee professionals op het gebied van geneesmiddelenveiligheid worden geconfronteerd bij het omgaan met zeldzame ziekten. 

Uitdagingen bij het valideren van de veiligheid in weesgeneesmiddelen

1. Lage aanvraagvolumes en beperkte gegevens

Kleine patiëntenpopulaties resulteren in zeer weinig meldingen van spontane bijwerkingen (AE), waardoor het statistisch vermogen afneemt en de nadruk op afzonderlijke gevallen nodig is. 2 Bedrijven zijn daarom vaak verplicht om systematische follow-up uit te voeren, bijvoorbeeld door middel van registers en/of goedkeuring na het in de handel brengen.

2. Uitdagingen bij signaaldetectie met behulp van standaardmethoden

Traditionele kwantitatieve signaaldetectiemethoden (bijv. onevenredigheidsanalyses) zijn minder effectief met kleine datasets, waardoor meer moet worden vertrouwd op kwalitatieve beoordeling en deskundig oordeel.3

3. Onvolledige of slecht gedetailleerde AE-rapporten

Rapporten bevatten vaak beperkte informatie, wat causaliteitsbeoordelingen bemoeilijkt en follow-up of aanvullende gegevensbronnen vereist. 4 Hoewel de gemeenschap van zeldzame ziekten, inclusief patiënten en beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg, vaak meer gedetailleerde gegevens kan verstrekken, vooral als het geneesmiddel nieuw is, blijft de beperkte dataset een uitdaging. 

4. Verschillende behandelingsnormen en zorgstandaarden

Verschillende behandelingsstandaarden en zorgstandaarden (inclusief niet-medicamenteuze interventies, voedingsaanbevelingen, vaccinatieschema's, follow-up, enz.), maar met hetzelfde effect, vormen een uitdaging.  Met deze factoren moet rekening worden gehouden bij het plannen van verdere studies.  

5. Gebrek aan robuuste basisinformatie over ziekte

Basispercentages van symptomen en complicaties zijn vaak onbekend en ontoereikende gegevens over het natuurlijke beloop maken het moeilijk om klinische resultaten te interpreteren. Dit maakt het moeilijk om geneesmiddelgerelateerde bijwerkingen te onderscheiden van de ziekteverschijnselen.5,6 Het onderscheiden van door geneesmiddelen geïnduceerde effecten van ziekteprogressie is bijzonder moeilijk bij heterogene, snel evoluerende zeldzame aandoeningen en kan van geval tot geval ervaren medische beoordelaars in overleg met specialisten vereisen om de zaak te helpen beoordelen. 

6. Beperkte toegang en hoge behandelingskosten

Weesgeneesmiddelen zijn vaak duur en worden vaak voorgeschreven in gespecialiseerde centra of door subspecialisten, waardoor de blootstelling van de patiënt wordt beperkt en het volume van veiligheidsgegevens verder wordt beperkt.  Als gevolg hiervan kunnen gespecialiseerde centra het mogelijk maken om veiligheidskwesties nauwer en effectiever te beheren, wat een afweging weerspiegelt waarbij lagere totale volumes van veiligheidsgevallen worden gecompenseerd door rijkere, uitgebreidere medische geschiedenissen binnen individuele gevallen.

7. Verhoogde wettelijke verwachtingen voor verbeterd toezicht

Regelgevers kunnen op maat gemaakte risicobeheerplannen, frequente verhalende veiligheidsupdates, verplichte registers en veiligheidsstudies na autorisatie eisen, ondanks beperkte beschikbare gegevens. Zowel de FDA als het EMA verwachten robuust toezicht na het in de handel brengen, zoals verbeterde risicobeheerplannen (RMP's) die zijn afgestemd op de contextvan zeldzame ziekten 7 en strategieën voor risico-evaluatie en -beperking; 8 frequente en gedetailleerde veiligheidsupdates; en patiëntenregisters als aanvulling op spontane meldingen. 9 Regelgevers kunnen aanvullende veiligheidsstudies na autorisatie (PASS) eisen en verwachten van sponsors dat ze proactief hiaten in veiligheidsinformatie aanpakken.10

8. Spraak en verificatie van patiëntinvoer

Patiëntenorganisaties versterken steeds meer de collectieve stem van patiënten en zorgverleners, waardoor de symptoomlast, de impact van de behandeling en de ziekteprogressie zichtbaar worden die mogelijk ondervertegenwoordigd zijn in traditionele klinische en veiligheidsgegevens. Hoewel deze versterkte feedback uit de praktijk kan helpen bij het contextualiseren van bijwerkingen en het aanpakken van hiaten in het basisbegrip van de ziekte, is het ook belangrijk om zorgvuldige validatie en gestructureerde interpretatie te hebben om rekening te houden met variabiliteit, rapportagebias en de afwezigheid van gestandaardiseerde klinische beoordeling.

Aanbevelingen voor het navigeren door PV-uitdagingen

De uitdagingen op het gebied van veiligheidsbeoordeling die weesgeneesmiddelen met zich meebrengen, vereisen dat bedrijven na goedkeuring een vroege planning maken voor hun strategieën voor gegevensfollow-up. Dit omvat het verduidelijken van hoe aanvullende gegevens worden verzameld en uit welke bronnen, bijvoorbeeld ziekteregisters, literatuuronderzoek en directe outreach van patiënten en zorgverleners. 

Om ervoor te zorgen dat de problemen met betrekking tot kleine aantallen patiënten en het gebrek aan informatie over de ziekte bij aanvang goed worden gepland en toegang tot uitgebreide veiligheidsgegevens mogelijk maken, moeten bedrijven samenwerken met alle belangrijke belanghebbenden - inclusief gespecialiseerde centra, andere beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg, patiëntenbelangengroepen en zorgverleners en patiënten.

Bedrijven moeten ook gebruik maken van wetenschappelijke adviesprocedures met de regelgevende instanties om ervoor te zorgen dat aan de verwachtingen van de gezondheidsautoriteiten wordt voldaan en om ervoor te zorgen dat ze de flexibiliteit hebben om zich aan deze vereisten aan te passen. 

Bovendien moeten bedrijven samenwerken met experts in het veld die hen helpen deze uitdagingen aan te gaan en belangrijke ondersteuning bieden, zoals het uitvoeren van geavanceerd literatuuronderzoek ondersteund door door kunstmatige intelligentie geleide analyse.

Conclusie

Zeldzame ziekten en weesgeneesmiddelen vereisen gespecialiseerde en aanpasbare benaderingen bij geneesmiddelenbewaking. Hoewel de FDA en het EMA beide de uitdagingen van zeldzame ziekten erkennen, blijft veiligheid de belangrijkste prioriteit voor regelgevers en beide hebben duidelijke wettelijke verwachtingen geformuleerd, waaronder verbeterd toezicht en methodologische flexibiliteit. 

Uitdagingen bij het melden van bijwerkingen, geaggregeerde analyses en signaaldetectie moeten worden aangepakt door middel van op maat gemaakte strategieën, interdisciplinaire samenwerking en proactieve betrokkenheid bij gezondheidszorgsystemen. Door deze implicaties te begrijpen en zich eraan aan te passen, kunnen professionals op het gebied van geneesmiddelenveiligheid zorgen voor de voortdurende bescherming van patiënten met zeldzame ziekten.
*Bronnen worden hieronder vervolgd

Over de auteurs:

Susanne Becker is Service Line Lead, QPPV Solutions, bij Cencora. Ze is een ervaren professional op het gebied van geneesmiddelenbewaking en heeft ervaring als QPPV in de EU/EER.

Srikanth Jata, MBBS, is Service Line Lead, Signaling, Benefit-Risk Management bij Cencora. Hij heeft uitgebreide ervaring op het gebied van geneesmiddelenbewaking, signaal- en projectmanagement en geaggregeerde veiligheidsrapportage.

Stephen Sun, MD, MPH, is hoofd Geneesmiddelenbewaking en hoofd van de praktijkzone voor Benefit-Risk Management bij Cencora.  Hij heeft gewerkt in generieke geneesmiddelen, merk- en OTC-producten als sponsor die toezicht houdt op klinische, medische zaken en geneesmiddelenveiligheid.  Hij heeft ook gediend als medisch officier in risicobeheer en gereguleerde stoffen bij de Amerikaanse FDA.


Disclaimer:
De informatie in dit artikel vormt geen juridisch advies. Cencora, Inc. raadt lezers ten zeerste aan om de beschikbare informatie met betrekking tot de besproken onderwerpen door te nemen en te vertrouwen op hun eigen ervaring en expertise bij het nemen van beslissingen met betrekking tot deze onderwerpen.
 


Neem contact op met ons team

Ons ervaren team van waarde-experts creëert op basis van bewijsmateriaal, beleidsinzichten en marktinformatie effectieve strategieën voor toegang tot wereldwijde markten. We maken u wegwijs in de complexe wereld van de gezondheidszorg in verschillende delen van de wereld. Neem contact op om te ontdekken hoe we uw doelen kunnen ondersteunen.

Bronnen

1. Chan A, Chan V, Olsson S, et al. Toegang tot en onvervulde behoeften van weesgeneesmiddelen in 194 landen en 6 gebieden: Een wereldwijde beleidsevaluatie met inhoudsanalyse. Waarde in gezondheid, 2020; 23, 1580-1591. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.valueinhealthjournal.com/article/S1098-3015(20)34413-2/fulltext#:~:text=Van%20de%20200%20landen%20of,van%20patiënten%20met%20zeldzame%20ziekten 
2. Prijs J. Wat kan big data bieden voor de geneesmiddelenbewaking van weesgeneesmiddelen? Klinische therapieën, jaargang 38, nummer 12, december 2016. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0149291816308475
3.Sardella M, Lungu C. Evaluatie van kwantitatieve signaaldetectie in EudraVigilance voor weesgeneesmiddelen: mogelijk risico op vals-negatieven. Ther Adv Drug Saf., oktober 2019. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6804351/
4.Jonker CJ, de Vries ST, van den Berg HM, et al. Gegevens vastleggen in registers van zeldzame ziekten ter ondersteuning van regelgevende besluitvorming: Een enquêtestudie onder de industrie en andere belanghebbenden. Drug Saf., augustus 2021. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8279983/
5.Sardella M, Belcher G. Farmacovigilantie van geneesmiddelen voor zeldzame en uiterst zeldzame ziekten. Ther Adv Drug Saf., augustus 2018. Geraadpleegd op 6 mei 2026.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6243425/
6. Zeldzame ziekten: Natuurhistorische studies voor de ontwikkeling van geneesmiddelen, FDA, maart 2019. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/rare-diseases-natural-history-studies-drug-development
7.Risicobeheersplannen (RMP) in de fase na toelating: vragen en antwoorden, EMA. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/post-authorisation/pharmacovigilance-post-authorisation/risk-management-plans-rmp-post-authorisation-phase-questions-answers
8. REMS-nalevingsprogramma, FDA. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.fda.gov/drugs/risk-evaluation-and-mitigation-strategies-rems/rems-compliance-program
9. Patiëntenregisters, EMA. Geraadpleegd op 6 mei 2026. https://www.ema.europa.eu/en/human-regulatory-overview/post-authorisation/patient-registries
10.Bilton D, Caine N, Cunningham S et al., Gebruik van een patiëntenregister voor zeldzame ziekten in geneesmiddelenstudies op lange termijn na toelating: een model voor samenwerking met de industrie, The Lancet Respiratory Medicine, juli 2018. https://www.thelancet.com/journals/lanres/article/PIIS2213-2600(18)30192-9/volledige tekst

 

Gerelateerde bronnen

Witboek

Meer informatie

Webinar

Behouden, loslaten, opnieuw aanwakkeren: Modellen om het volwassen productportfolio te optimaliseren
Meer informatie

Artikel

AI in de kijker: PV and Drug Safety Conference kijkt naar de toekomst
Meer informatie